विदेशमा रोजगारी गरिरहेका नेपालीले आफ्नो कमाइको केही हिस्सा नेपाल सरकारद्वारा जारी हुने वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा लगानी गर्न सक्छन्। तर यसमा लगानी गर्नुअघि को योग्य छन्, कुन-कुन कागजात चाहिन्छ र आवेदन कसरी दिने भन्ने कुरा बुझ्नु आवश्यक हुन्छ।
वैदेशिक रोजगार बचतपत्रका लागि आवेदन सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालय (PDMO) को Investor Portal मार्फत अनलाइन दिन सकिने भएकाले विदेशमै बसेर पनि आवेदन प्रक्रिया पूरा गर्न सकिन्छ। आवेदनका लागि आवश्यक कागजातदेखि आवेदनको अवस्था कसरी जाँच गर्ने भन्नेसम्मका सम्पूर्ण प्रक्रिया बुझ्नु उपयोगी हुन्छ।
यस ब्लगमा वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा लगानी गर्न आवश्यक योग्यता, कागजात, लगानी सीमा, अनलाइन आवेदन प्रक्रिया तथा आवेदनपछि हुने प्रक्रियाबारे सरल भाषामा जानकारी दिइएको छ।
वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा सबैले लगानी गर्न पाउँदैनन्। विदेशमा रोजगारी गरिरहेका नेपाली नागरिक, विदेशमा रोजगारीबाट फर्किएको ६ महिना नपुगेका नेपाली नागरिक तथा गैरआवासीय नेपाली (NRN) ले यसमा लगानी गर्न सक्छन्।
यसका लागि सम्बन्धित निष्कासनले तोकेअनुसार आवश्यक प्रमाण तथा कागजात पेश गर्नुपर्छ। साथै, विदेशबाट कमाएको रकम नेपालमा वैधानिक माध्यमबाट पठाएको प्रमाण पनि उपलब्ध गराउनुपर्ने हुन्छ।
योग्य लगानीकर्ताले बचतपत्र आफ्नो नाममा मात्र नभई बुवा, आमा, श्रीमान्, श्रीमती, छोरा वा छोरीको नाममा समेत खरिद गर्न सक्छन्।
छोटकरीमा, तपाईं योग्य हुनुहुन्छ यदि:
तर अन्तिम योग्यता, आवश्यक प्रमाण र अन्य शर्त भने सम्बन्धित बचतपत्रको निष्कासन सूचनाअनुसार हेर्नुपर्छ।
वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा अनलाइन आवेदन दिनुअघि आवश्यक कागजातहरू तयार राख्नुहोस्। आवेदनका क्रममा यी कागजातको डिजिटल प्रतिलिपि अपलोड गर्नुपर्ने हुन्छ।
सामान्यतया आवश्यक पर्ने कागजातहरू:
आवेदनका क्रममा आवश्यक कागजातको डिजिटल प्रतिलिपि अपलोड गर्नुपर्ने भएकाले ती पहिले नै तयार राख्नु राम्रो हुन्छ। अपलोड गरिने कागजात स्पष्ट र पढ्न सकिने अवस्थामा हुनुपर्छ, ताकि विवरण रुजु गर्न सहज होस्।
यदि परिवारका सदस्यको नाममा बचतपत्र खरिद गर्ने हो भने सम्बन्धित व्यक्तिको विवरण तथा सम्बन्धित निष्कासनले माग गरेका आवश्यक कागजात पनि उपलब्ध गराउनुपर्छ।
वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा लगानी गर्न पाउने रकम सम्बन्धित निष्कासनमा तोकिएको सीमाअनुसार हुन्छ। त्यसैले प्रत्येक नयाँ निष्कासनमा न्यूनतम तथा अधिकतम लगानी रकम र अन्य शर्त फरक हुन सक्छन्।
उदाहरणका लागि, वैदेशिक रोजगार बचतपत्रको विगतको एक निष्कासनमा वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा न्यूनतम रु. १०,००० लगानी गर्न सकिने र त्यसपछि रु. १०,००० ले भाग जाने रकममा लगानी गर्न सकिने व्यवस्था थियो। त्यस्ता व्यवस्थामा अधिकतम लगानी सीमा भने सम्बन्धित निष्कासनका लागि तोकिएको कुल रकमसँग जोडिएको हुन्छ।
यसलाई अहिलेको निष्कासनको निश्चित सीमा भनेर बुझ्नु हुँदैन। हाल आवेदन खुला भएको वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा कति रकम लगानी गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा सम्बन्धित निष्कासन सूचनामा तोकिएको हुन्छ। त्यसैले आवेदन दिनुअघि सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालयले जारी गरेको पछिल्लो सूचना हेर्नुहोस्।
वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा आवेदन सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालय (PDMO) को Investor Portal मार्फत अनलाइन दिन सकिन्छ। यदि तपाईं पहिलो पटक आवेदन दिँदै हुनुहुन्छ भने, तलको प्रक्रिया पालना गर्न सक्नुहुन्छ।
सबैभन्दा पहिले Investor Portal मा Sign Up गरी नयाँ प्रयोगकर्ताको रूपमा दर्ता गर्नुहोस्।
दर्ता गर्दा आफ्नो व्यक्तिगत विवरण, Resident Type र User Type चयन गर्नुपर्छ। वैदेशिक रोजगार बचतपत्रका लागि विदेशमा कार्यरत नेपालीले Resident Working Abroad विकल्प छनोट गर्नुपर्छ।
त्यसपछि आफ्नो इमेल, मोबाइल नम्बर, पासवर्ड तथा अन्य आवश्यक विवरण भरेर खाता सिर्जना गर्न सकिन्छ।
दर्ता पूरा भएपछि प्रणालीले इमेल र मोबाइल नम्बरमा Verification Token पठाउँछ। उक्त Token प्रविष्ट गरेपछि खाता प्रमाणीकरण गर्न सकिन्छ।
त्यसपछि आवेदन Market Maker (बजार निर्माता) अर्थात् आवेदन प्रक्रिया सञ्चालन गर्ने सम्बन्धित बैंक वा वित्तीय संस्थामा रुजुका लागि पठाइन्छ।
आवेदन स्वीकृत भएपछि मात्र Investor Portal मा लगइन गरेर बचतपत्र खरिदसम्बन्धी प्रक्रिया अगाडि बढाउन सकिन्छ। सामान्यतया यो प्रक्रिया एक कार्यदिनभित्र पूरा हुने व्यवस्था छ।
लगइन भएपछि Upload Documents मा गई आवश्यक कागजात अपलोड गर्नुहोस्। आवश्यक कागजातमध्ये नागरिकता, फोटो, राहदानी तथा सम्बन्धित निष्कासनले माग गरेका अन्य कागजात समावेश हुन सक्छन्।
सबै अनिवार्य कागजात अपलोड नगरेसम्म बचतपत्रका लागि आवेदन दिन सकिँदैन। कागजात PDF वा JPEG ढाँचामा तथा तोकिएको साइजभित्र हुनुपर्छ।
Dashboard मा देखिने Active Auction बाट आवेदन खुला रहेको वैदेशिक रोजगार बचतपत्र छनोट गर्नुहोस्।
त्यसपछि Market Maker, लगानी रकम तथा आवश्यक विवरण भर्नुहोस्।
आवेदन पेश गर्नुअघि लगानी रकम, बैंक विवरण तथा अन्य विवरण सही छन् कि छैनन् भन्ने कुरा एकपटक पुनः जाँच गर्नुहोस्। त्यसपछि सम्बन्धित Terms and Conditions स्वीकार गरी आवेदन पेश गर्नुहोस्।
आवेदन पेश भएपछि सम्बन्धित Market Maker ले त्यसको रुजु गर्छ। आवेदन स्वीकृत, अस्वीकृत वा विचाराधीन कुन अवस्थामा छ भन्ने जानकारी Investor Portal बाट हेर्न सकिन्छ।
यदि आवेदनमा कुनै समस्या भएमा त्यसको जानकारी SMS र इमेल मार्फत पनि प्राप्त हुन्छ। आवश्यक सुधार गरेपछि पुनः आवेदन दिन सकिन्छ।
आवेदन पेश गरेपछि सम्बन्धित विवरण तथा कागजात Market Maker मार्फत रुजु गरिन्छ। आवेदन स्वीकृत भएपछि सम्बन्धित निष्कासनको व्यवस्थाअनुसार लगानी रकम आवेदकले स्वीकृति दिएको बैंक खाताबाट निष्कासन मितिमा काटी सरकारको तोकिएको खातामा जम्मा गरिन्छ।
यस अवधिमा आफ्नो आवेदन Approved, Rejected वा Pending मध्ये कुन अवस्थामा छ भन्ने जानकारी Investor Portal को Application Status मार्फत हेर्न सकिन्छ। यदि आवेदन अस्वीकृत भएको छ भने उपलब्ध गराइएको कारणका आधारमा आवश्यक सुधार गरी पुनः आवेदन दिन सकिन्छ।
आवेदन स्वीकृत भएपछि सम्बन्धित निष्कासनको व्यवस्थाअनुसार लगानी रकम आवेदकले स्वीकृति दिएको बैंक खाताबाट निष्कासन मितिमा काटी सरकारको तोकिएको खातामा जम्मा गरिन्छ।
बचतपत्र निष्कासन भएपछि सम्बन्धित निष्कासनमा तोकिएको ब्याजदर र भुक्तानी तालिकाअनुसार ब्याज भुक्तानी सुरु हुन्छ। ब्याज आवेदनका क्रममा उल्लेख गरिएको बैंक खातामै जम्मा गरिन्छ।
पहिले कागजी प्रमाणपत्रका रूपमा लिइएको वैदेशिक रोजगार बचतपत्र भएमा त्यसलाई अभौतिकरण (DMAT) गर्नुपर्ने व्यवस्था लागू भएको छ। अभौतिकरण गरेपछि कागजी प्रमाणपत्रको सट्टा बचतपत्रको विवरण विद्युतीय रूपमा व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ।
सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालयले वैदेशिक रोजगार बचतपत्रको प्रमाणपत्र अभौतिकरणसम्बन्धी सूचना प्रकाशित गर्दै यसका लागि आवश्यक प्रक्रिया र व्यवस्था सार्वजनिक गरेको छ।
त्यसैले पुरानो बचतपत्र कागजी रूपमा रहेको छ भने हालको DMAT सम्बन्धी आधिकारिक सूचना हेरेर तोकिएको प्रक्रियाअनुसार अभौतिकरण गर्नुहोस्।
वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा आवेदन दिनुअघि यी विवरण एकपटक जाँच गर्नुहोस्:
यी विवरण जाँच गरेपछि मात्र आवेदन बुझाउँदा अनावश्यक त्रुटि वा प्रक्रिया दोहोर्याउनुपर्ने अवस्था कम गर्न सकिन्छ।
नेपाल सरकारले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि वैदेशिक रोजगार बचतपत्रको निष्कासन तालिका सार्वजनिक गरेको छ।
यसअनुसार, ५ वर्ष अवधिको वैदेशिक रोजगार बचतपत्रमा मंसिर २२ देखि पुस २२, २०८३ सम्म आवेदन दिन सकिनेछ। ब्याजदर तथा अन्य निष्कासनसम्बन्धी विवरण पछि सार्वजनिक गरिने जनाइएको छ।
त्यसैले आवेदन दिनुअघि ब्याजदर, न्यूनतम तथा अधिकतम लगानी सीमा, भुक्तानी प्रक्रिया र अन्य लागू शर्त सार्वजनिक भएपछि आधिकारिक विवरण हेरेर मात्र लगानीबारे निर्णय गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
