नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा क्रेडिट कार्डको प्रयोग उल्लेखनीय रूपमा बढिरहेको छ। अनलाइन सपिङ, होटल तथा रेस्टुरेन्ट भुक्तानी, यात्रा खर्च, वा दैनिक खरिदका लागि धेरैले क्रेडिट कार्ड प्रयोग गर्न थालेका छन्।
तर, धेरै प्रयोगकर्ताले कार्ड प्रयोग गर्दा लाग्ने केही अतिरिक्त शुल्कहरूबारे स्पष्ट जानकारी नपाउँदा अनावश्यक खर्च बेहोर्नुपर्ने अवस्था पनि देखिन्छ। बैंकहरूले आफ्ना शुल्क तथा सर्तहरू “Tariff of Charges” वा अन्य दस्तावेजमा उल्लेख गरेका हुन्छन्, तर ती सबै कुरा साधारण प्रयोगकर्ताका लागि सजिलै बुझ्न भने सधैं सम्भव हुँदैन।
त्यसैले, क्रेडिट कार्ड प्रयोग गर्दा ध्यान दिनै पर्ने ५ महत्वपूर्ण शुल्कहरू र तिनबाट बच्ने उपायबारे यहाँ चर्चा गरिएको छ।
कहिलेकाहीँ केही पसल, होटल, ट्राभल एजेन्सी वा अन्य व्यवसायले कार्डबाट भुक्तानी गर्दा अतिरिक्त शुल्क माग्ने गरेका छन्। यस्तो शुल्क सामान्यतया ३% देखि ५% सम्म हुन सक्छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले डिजिटल भुक्तानीमा ग्राहकबाट अतिरिक्त शुल्क लिन नहुने व्यवस्था गरे पनि केही व्यवसायले आफ्नो सेवा शुल्क ग्राहकबाट असुल्ने प्रयास गर्न सक्छन्। कतिपय अवस्थामा यसलाई “नगद तिर्दा पाइने छुट” नदिएको रूपमा पनि प्रस्तुत गरिन्छ।
क्रेडिट कार्ड प्रयोग गरेर एटीएमबाट नगद झिक्नु सामान्य डेबिट कार्ड प्रयोगजस्तो हुँदैन।
धेरै बैंकहरूले नगद झिक्नेबित्तिकै निश्चित “Cash Advance Fee” वा “Processing Fee” लिने गर्छन्। साथै, यस्तो रकममा सामान्य खरिदमा जस्तो ब्याज-रहित अवधि (Interest-free Period) लागू नहुन सक्छ। यसको अर्थ, पैसा झिकेको दिनदेखि नै ब्याज गणना सुरु हुन सक्छ।
क्रेडिट कार्डको बिलमा “Minimum Amount Due” भन्ने विकल्प देखिन्छ। धेरैले यही रकम तिरेपछि समस्या समाधान भयो भन्ने सोच्न सक्छन्।
तर, Minimum Due मात्र तिर्दा बाँकी रकममा ब्याज लाग्न जारी रहन सक्छ। यसले समयसँगै तपाईंको कुल तिर्नुपर्ने रकम बढाउन सक्छ। लामो समयसम्म पूर्ण रकम नतिर्दा ब्याजको भार उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने सम्भावना हुन्छ।
अहिले धेरै सामानहरू “०% ब्याज” EMI सुविधामा उपलब्ध छन्। पहिलो नजरमा यस्तो अफर निकै आकर्षक देखिन सक्छ।
तर, कतिपय बैंक वा विक्रेताले “Processing Fee”, “Handling Charge” वा अन्य प्रशासनिक शुल्क लिन सक्छन्। यस्तो शुल्कले तपाईंको कुल खर्च बढाउन सक्छ, त्यसैले EMI योजना रोज्नुअघि सम्पूर्ण लागत बुझ्नु महत्वपूर्ण हुन्छ।
क्रेडिट कार्ड आवेदन, लिमिट वृद्धि, वा अन्य सेवाका क्रममा बैंकहरूले कर्जा सूचना केन्द्र (CIB) मार्फत ग्राहकको वित्तीय विवरण जाँच गर्न सक्छन्। यससँग सम्बन्धित सेवा शुल्क केही अवस्थामा ग्राहकबाट लिइन सक्छ।
त्यस्तै, ढिलो भुक्तानी, कार्ड नवीकरण, स्टेटमेन्ट अनुरोध, वा अन्य प्रशासनिक सेवामा पनि अतिरिक्त शुल्क लागू हुन सक्छ। यी शुल्क बैंकअनुसार फरक हुन सक्छन्।
क्रेडिट कार्ड सही तरिकाले प्रयोग गर्न सकियो भने यो निकै उपयोगी वित्तीय साधन बन्न सक्छ। तर, शुल्क संरचना र भुक्तानी सम्बन्धी नियमहरू नबुझ्दा साना-साना अतिरिक्त खर्चहरू समयसँगै ठूलो आर्थिक भारमा बदलिन सक्छन्। त्यसैले कार्ड प्रयोग गर्दा केवल खर्च गर्ने मात्र होइन, त्यससँग जोडिएका सर्तहरू पनि बुझ्नु उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।
धेरै अवस्थामा अतिरिक्त शुल्कहरू अचानक लाग्ने होइनन्, तर प्रयोगकर्ताले पर्याप्त ध्यान नदिँदा समस्या सिर्जना हुने गर्छ। उदाहरणका लागि, “Minimum Due” मात्र तिर्नु, ०% EMI को सम्पूर्ण सर्त नबुझ्नु, वा क्रेडिट कार्डबाट नगद झिक्नुजस्ता बानीहरूले अतिरिक्त ब्याज तथा शुल्क बढाउन सक्छन्। त्यसैले कार्ड प्रयोग गर्दा आफ्नो खर्च क्षमता, भुक्तानी समय, र बैंकको शुल्क संरचनाबारे सचेत रहनु महत्वपूर्ण हुन्छ।
क्रेडिट कार्ड प्रयोग गर्दा यी केही कुरामा विशेष ध्यान दिनु उपयोगी हुन सक्छ:
क्रेडिट कार्ड सही तरिकाले प्रयोग गर्न सकियो भने यो सुविधाजनक र उपयोगी वित्तीय साधन बन्न सक्छ। तर, शुल्क संरचना, ब्याजदर, र भुक्तानी सम्बन्धी नियमहरू नबुझ्दा अनावश्यक खर्च बढ्न सक्छ।
त्यसैले, क्रेडिट कार्ड प्रयोग गर्नुअघि सम्बन्धित बैंकको शुल्क सूची, ब्याजदर, तथा सर्तहरू राम्रोसँग बुझ्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। सचेत भएर कार्ड प्रयोग गर्दा तपाईंले अतिरिक्त शुल्कबाट बच्दै यसको अधिकतम फाइदा लिन सक्नुहुन्छ।
