आफ्नो सपनाको घर बनाउन, नयाँ गाडी किन्न वा व्यवसाय विस्तार गर्न हामीमध्ये धेरैले बैंक वा वित्तीय संस्थाबाट कर्जा (Loan) लिने सोच बनाउँछौँ। नेपालमा लोन लिने प्रक्रिया आफैँमा अलि झन्झटिलो त छ नै, त्यसमाथि महिनौँसम्म बैंक धाएपछि अन्तिम समयमा "तपाईंको लोन रिजेक्ट भयो" भन्ने जवाफ सुन्नुपर्दा जोसुकैलाई पनि मानसिक र आर्थिक तनाव हुन्छ।
धेरैजसो आवेदकलाई लाग्छ कि पर्याप्त आम्दानी वा महँगो धितो भएपछि बैंकले सजिलै लोन दिन्छ। तर वास्तविकता त्यस्तो छैन। नेपाल राष्ट्र बैंकको कडा निर्देशन र बैंकहरूको आन्तरिक नीतिका कारण साना प्राविधिक गल्तीले गर्दा पनि लोन अस्वीकृत हुन सक्छ।
यदि तपाईं पनि लोन लिने तयारी गर्दै हुनुहुन्छ भने, बैंकले आवेदन अस्वीकृत गर्नुका यी ५ मुख्य कारण र तिनका समाधान पहिले नै बुझिराख्नुहोस्:
बैंकले तपाईंको फाइल हेर्नासाथ पहिले तपाईंले विगतमा कर्जा कसरी चलाउनुभयो भनेर जाँच गर्छ। नेपालमा यसका लागि कर्जा सूचना केन्द्र (CIB) को रिपोर्ट हेरिन्छ, जहाँ तपाईंको पुरानो ऋण, किस्ता तिरेको वा नतिरेको अवस्था, र ढिला भुक्तानी भए/नभएको जस्ता विवरण स्पष्ट देखिन्छ।
धेरैजसो समस्या यहींबाट सुरु हुन्छ। कहिलेकाहीँ सानो रकमको ऋण, क्रेडिट कार्ड, वा ओभरड्राफ्ट जस्ता सुविधा समयमै चुक्ता गरिएको छैन भने पनि रिपोर्ट खराब देखिन सक्छ। अर्को सामान्य गल्ती भनेको अरू कसैको ऋणमा जमानी (Guarantor) बस्नु र उसले ऋण नतिर्नु हो—यसले पनि तपाईंको आफ्नै प्रोफाइल बिगार्छ।
समाधान: आवेदन दिनुअघि पुराना सबै बक्यौता मिलाउनुहोस्, ढिला भएका किस्ताहरू चुक्ता गर्नुहोस्, र सम्भव भए आफ्नो CIB रिपोर्टको अवस्था बैंकमार्फत बुझेर मात्र अघि बढ्नुहोस्। “सानो रकम त हो” भनेर छोडिएका कुराले पनि ठूलो असर पार्न सक्छ।
लोन दिने बेला बैंकको मुख्य प्रश्न एउटै हुन्छ: यो व्यक्तिले हरेक महिना नियमित रूपमा किस्ता तिर्न सक्छ कि सक्दैन? तपाईंले “म यति कमाउँछु” भन्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन, बैंकलाई कानुनी प्रमाण चाहिन्छ। जस्तै: बैंक खातामा नियमित रूपमा जम्मा भएको आम्दानी, तलब प्रमाणपत्र, व्यवसाय भए हिसाब-किताब र कर तिरेको कागजात आदि।
नेपालमा धेरैको आम्दानी नगद (Cash) मा हुन्छ, वा व्यवसायको वास्तविक आम्दानी औपचारिक रूपमा देखाइएको हुँदैन। यस्तो अवस्थामा बैंकले तपाईंको कमाइलाई “कागजी रूपमा” बलियो मान्दैन र फाइल कमजोर बन्न पुग्छ।
समाधान: आम्दानी सकेसम्म बैंक खातामार्फत चलाउनुहोस्, तलब वा व्यावसायिक भुक्तानी नियमित रूपमा खातामै आउने बनाउनुहोस्, र व्यवसाय भए कर तिरेको प्रमाण (Tax Clearance) तथा आवश्यक कागजातहरू दुरुस्त राख्नुहोस्। कम्तीमा पछिल्लो ६ महिनाको स्पष्ट बैंक स्टेटमेन्ट निकै सहयोगी हुन्छ।
धितो राखेर लोन लिने चलन नेपालमा धेरै छ। तर “जग्गा महँगो छ” भन्दैमा बैंकले सजिलै लोन पास गर्छ भन्ने हुँदैन। बैंकले धितो राखिने सम्पत्ति कानुनी र प्राविधिक रूपमा कति सुरक्षित छ भनेर विशेष ध्यान दिन्छ।
समस्या आउने सामान्य कारणहरू: जग्गाको बाटो (पहुँच) स्पष्ट नहुनु, नक्सा वा नापी विवरणमा फरक पर्नु, अंशबन्डा वा स्वामित्वको विवाद हुनु, र चारकिल्ला अस्पष्ट हुनु आदि हुन्। यस्ता प्राविधिक त्रुटि देखिएमा बैंकले फाइल रोक्न वा अस्वीकृत गर्न सक्छ।
समाधान: धितो राख्नुअघि नै लालपुर्जा, नापी नक्सा, चारकिल्ला, बाटोको अवस्था र स्वामित्वको अवस्था राम्रोसँग जाँच्नुहोस्। आवश्यक परे सम्बन्धित मालपोत वा नापी कार्यालयबाट बुझेर सबै कुरा स्पष्ट पारेपछि मात्र बैंकमा फाइल पेस गर्नु राम्रो हुन्छ।
तपाईंको आम्दानी राम्रो भए पनि यदि पहिले नै धेरै ऋणका किस्ताहरू तिर्दै हुनुहुन्छ भने नयाँ लोन पाउन कठिन हुन्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको नियम र बैंकहरूको नीति अनुसार तपाईंको मासिक आम्दानीको निश्चित प्रतिशत (Debt-to-Income Ratio) भन्दा बढी रकम किस्ता तिर्ने गरी लोन दिन मिल्दैन।
आफ्नो तिर्ने क्षमता भन्दा बढी रकम माग गर्दा मासिक किस्ता धान्न नसकिने देखेपछि बैंकले कि त फाइल अस्वीकार गर्छ, कि त माग गरिएको भन्दा निकै कम रकम मात्र स्वीकृत गर्छ।
समाधान: लोन आवेदन दिनुअघि साना-साना पुराना ऋणहरू चुक्ता गर्नुहोस्, अनावश्यक वित्तीय दायित्व घटाउनुहोस्, र आफ्नो कुल मासिक आम्दानीको न्यूनतम ५० प्रतिशत रकम बचत हुने गरी मात्र ऋणको योजना बनाउनुहोस्।
यो सुन्दा निकै “सानो कुरा” जस्तो लाग्छ, तर लोन प्रक्रिया रोकिने सबैभन्दा बढी कारण यही नै हो। नागरिकता, प्यान (PAN), विवाह दर्ता, कम्पनी दर्ता, लालपुर्जा जस्ता कागजातहरूमध्ये कुनै एउटामा मात्र पनि नामको स्पेलिङ, जन्ममिति, ठेगाना वा बुबाको नाम फरक पर्यो भने बैंकले थप प्रमाण माग्छ। यसले फाइल होल्ड हुने वा प्रक्रिया अगाडि नै नबढ्ने समस्या निम्त्याउँछ।
समाधान: लोनको फाइल बुझाउनु अघि सबै कागजात सँगै राखेर नाम, थर, मिति र ठेगाना एकापसमा मिल्छ कि मिल्दैन भनी 'सेल्फ चेक' गर्नुहोस्। थोरै मात्र फरक भेटिएमा पनि पहिले नै सम्बन्धित सरकारी निकायबाट सच्याएर मात्र बैंकको प्रक्रिया सुरु गर्नुहोस्।
बैंकबाट लोन लिनु भनेको वित्तीय विश्वासको सम्बन्ध स्थापना गर्नु हो। यदि तपाईंको आम्दानीको स्रोत स्पष्ट छ, पुरानो भुक्तानी व्यवहार राम्रो छ, सबै कागजातहरू मिलेका छन्, धितो कानुनी रूपमा विवादरहित छ, र किस्ता तिर्न सक्ने क्षमता देखिन्छ भने लोन स्वीकृत हुने सम्भावना ९०% भन्दा बढी हुन्छ।
अर्को पटक लोन आवेदन दिनुअघि बैंकले रिजेक्ट गर्ने यी ५ कारणहरूलाई मनन गरी पहिले नै समाधान खोज्नुभयो भने तपाईंको समय पनि बच्छ र लोन पास हुने सम्भावना पनि बलियो हुन्छ।
